Jasna Šamić

MICHEL HOUELLEBECQ
NJEGOVO DJELO, NAPOSE POEZIJA

         

O autorima:
Jasna Šamić, rođena u Sarajevu gdje je profesor Filozofskog fakulteta do 1992; jedno vrijeme direktor istraživanja u Francuskom naučnom centru (CNRS), saradnik na francuskom radiju (RFI) i France Culture, predavala jezike, istoriju i književnosti Balkana na univerzitetu Marc Bloch, Strasbourg. Autor brojnih knjiga svih žanrova, prevodila sa mnogih jezika na bosanski (srpskohrvatski) i sa bosanskog i osmanskog turskog na francuski jezik. Autor filmova i pozorišnih predstava, piše na francuskom i bosanskom jeziku. Živi u Parizu. Laureat nagrade Stendhal za književnost i nagrade Gauchez-Philippot za 2014.

MICHEL HOUELLEBECQ, rođen 1956. na otoku Réunion, važi za jednog od najvećih francuskih saveremenih autora. Dobitnik je mnogih literarnih nagrada, među njima i Goncourtove, najveće francuske nagrade za književnost.

 

MICHEL HOUELLEBECQ,
NJEGOVO DJELO, NAPOSE POEZIJA


Michel Houellebeq važi za mnoge Francuze, ali i za strance, za jednog od najvećih savremenih autora. Vrlo je moguće da je on istinski jedan od najupješnijih, ako ne i najuspješniji savremeni francuski pisac. Preveden je na mnoge jezike svijeta, svaka njegova knjiga u Francuskoj – gdje je dobio sve najveće nagrade, pa i onu najprestižniju, Goncourtovu 2010. godine – predstavlja veliki događaj. Više je cijenjen i čitan kao romanopisac, iako je i odličan pjesnik. Ako ne i bolji nego romanopisac. Zahvaljujući romanima, i njegova poezija čita se i prodaje mnogo više nego pjesme drugih pjesnika. Njegova najuspješnija knjiga u prozi, koja je za neke bila istovremeno i krajnje skandalozno djelo, jeste « Soumission », Pokoravanje. U njoj autor opisuje francusku univerzitetsku sredinu, hipokriziju te sredine, ali i cijelog francuskog savremenog društva, kao i rast islamizma u njemu. Ovo djelo je izazvalo velike polemike u zemlji, posebno « zbog mračne slike islama » u njoj.
Hipokrizija i francusko društvo, u stvari, Houellebecqove su omiljene teme, kao i seksualnost (ii antiseksualnost), a njegovo pero je i tu nepoštedno. Za neke je njegovo djelo fascinantno, za druge vulgarno. Michel Houellebeck je nesumnjivo veliki provokator, i u prozi, i u poeziji, i ne pristaje na « politiquement correct » koje zna da pređe često i u perverziju u istom tom društvu koje nastoji da bude blagonaklono prema svim svojim građanima. Pisac se neće libiti da zarije nož još dublje u otvorenu ranu kad je ugleda, ne cvileći nad njom, niti pokušavajući da je « zaliječi ». Zato je on istovremeno i jedan od najdražih i najomraženijih francuskih pisaca u vlastitoj zemlji. U isti mah se za ovog autora može reći i da je nesrećan – on to ni ne krije - i da svoju nesreću transponira i sublimira u svojim djelima. (To rade naravno mnogi, ako ne i svi autori, ali ne uvijek sa istim uspjehom.)
Kao i Flaubert, sa istim žarom, - kako zaključuje i jedan novinar - Houllebecaov stil je izazivao polemike, kao i teme, kao i sadžaj njegovih romana. Mnogo toga je izrečeno prvenstveno o njegovom stilu: da je površan, prazan, nepostojeći, klinički, minimalistički, proziran, rustikalan, brutalan, sirov, neoriginalan, itd. « Već je 1998, u samim njegovim literalinim počecima, ova polemika nastojala da diskvalificira autora i da … ga isključi iz literature ...», zapisuje isti francuski novinar. I dalje neki misle tako, ali Houellebecq od tada dobiva samo nagrade, a njegove knjige se prodaju bolje od halve.

Nauka, koja se često pominje, pa čak postaje nekad i određeni lik u njegovim djelima, takođe je bila predmet zanimanja i diskusije među novinarima, kao i novinara sa autorom. Jedan od njih će primijetiti da su kod Huellebecqa poezija i nauka vrlo usko povezane. Na to će pisac odgovoriti da to potiče još od njegovog bavljenja hemijom, odnosno agronomijom, odmah nakon gimnazije, u Nacionalnom Institutu za agronomiju u Parizu. Tačnije, to potiče od uspomene na to doba. « Volio sam i nastavljam da volim i dalje riječi koje dolaze iz hemije », kaže ovaj francuski pisac koji ne krije ni uticaj Schopenhauerera, « u čijoj filozofiji volja nije nešto ljudsko, ni životinjsko, nego sveopšti koncept ». « Nietzsche je od tog napravio jednu limitiranu i humaniju verziju », tvrdi pisac i nastavlja: « Schopenhauer smatra da je volja neodvojiva od svijeta. Svijet je sačinjen od volje. Ljudsko biće, koje sebe smatra time, i smatra da je sačinjeno od volje, otkriva prirodu putem samoispitivanja. »
Možda možemo čitaoca podsjetiti i na to da je budući pisac studirao jedno vrijeme u prestižnoj, visokoj nacionalnoj školi « Lumières » fotografiju, nikad ne dovršivši te studije, i da je radio kao informatičar u Ministarstvu za agrikulturu. Ovaj posljednji period i to iskustvo iskoristio je u svojoj knjizi « Extension du domaine de la lutte » (Nastavak u domenu borbe).

I u poeziji ovog autora nalazimo često pominjanje prirode, nauke i njenih dostignuća, koje nekad možemo shvatiti kao nemoć nad prirodom. Dostignuća, po Houellebecqu, čini se da su ograničena samo na ona tehnička, koja ništa ne može zaustaviti, a ta dostignuća idu na uštrb humanosti, ljubavi, i uopšte osjećajnosti.

Houellebecqova poezija pisana čas slobodnim, čas vezanim stihom, najviše u aleksandrijcu, često je najavljivala teme koja će autor kasnije obrađivati u romanima. Kao i njegovi romani, i poezija mu je usko vezana za svijet današnjice. Mnogi će zaključiti da je ona vrlo pesimistična, i da je uopšte krik pjesnikovog očajanja. Ukoliko prihvatimo da je pesimista onaj optimista koji je počeo da razmišlja, onda Houellebecqkova poezija nije pesimistična, nego lucidna, tačna, a vulgarno govoreći, to je poezija « bez pardona ». U njoj nema sreće ni u onoj zbirci koja u naslovu ima ti riječ, jer sreća ne postoji u svijetu, kao što ne postoji ni vjernost, ni ljubav, smatra autor. Postoji samo seksualnost. A jedina muška želja je da što duže, i što više puta u toku dana ima erekciju, ili da doživi falaciju. Izvan toga, jedino što ga zanima jeste tehnologija. U svijetu, kaže pjesnik, postoji samo ekspanzija i truljenje. I ne treba imati nikakve iluzije ni o čem drugom.
I pored toga, opisi nekih pjezaža i gradova su vrlo nostalgični, lirični, jednostavno : vrlo lijepi.
Čitalac može pomisliti i to da je i u pjesmama, kao i u prozi, Houellebecq krajnje vulgaran. Meni se čini da je ta vulgarnost u poeziji, kao i sve ostalo o čemu piše u svojim stihovima, samo krik boli. Krik od kog počinje poezija ! Sam je rekao u jednoj pjesmi da treba početi pisati tek onda kad shvatite da ste izazvali sažaljenje, mržnju i prezir oko sebe.
Pjesnik sam za sebe tvrdi, međutim, da je nepostojeći u svijetu, u kome postoji samo zlo. I pita se zašto nas nikad ne vole. Niko nikoga. Odgovor ne daje. Nek ga čitalac sam ih pronađe. A sam autor je za poeziju općenito, pa i za svoju, rekao da u njoj ne žive samo likovi, nego i riječi, « koje kao da su krunisane nekim radioaktivnim oreolom ».

Prevedene pjesme koje su pred čitaocima, objavljene su u francuskom orignalu u jednom tomu, pod naslovom « Poezija », i predstavljaju izbor iz više zbirki Houelbecqove poezije. Nedavno mu je slavni časopis Cahier de l’Herne, koji to čini samo mrtvim velikanima, posvetio cijeli jedan svoj broj.