O autoru:
Jasna Šamić, rođena u Sarajevu gdje je profesor Filozofskog fakulteta do 1992; jedno vrijeme direktor istraživanja u Francuskom naučnom centru (CNRS), saradnik na francuskom radiju (RFI) i France Culture, predavala jezike, istoriju i književnosti Balkana na univerzitetu Marc Bloch, Strasbourg. Autor brojnih knjiga svih žanrova, prevodila sa mnogih jezika na bosanski (srpskohrvatski) i sa bosanskog i osmansnog turskog na francuski jezik. Autor filmova i pozorišnih predstava, piše na francuskom i bosanskom jeziku. Živi u Parizu. Laureat nagrade Stendhal za književnost.
Odlomak iz knjige Mistika i “mistika”; Plima , 2011
FILOZIJA SUFIZMA
UMRIJETI PRIJE SMRTI
Sufije razlikuju fizičku smrt od duhovne – metafizičke, iako te dvije imaju sličnosti i nekad se miješaju jedna s drugom. Nezaboravna je Gazalijeva izreka da « smrt ubrzava susret sufije sa Voljenim » O smrti, kao nevjesti, pjeva Džalaludin Rumî, a slične opise « smrti » nalazimo kod svih sufijskih pjesnika.
Za specijalistu za sufizam, Evu de Vitry-Meyerovitch (Mejerovič), sufijska smrt znači « podizanje koprene iza koje se krije krajnja Realnost », dok je « san, taj brat smrti, već dao naslutiti da izvan prividne ralnosti postoji jedan drugi život ». Ne zaboravimo na prorokovu tradiciju po kojoj je postojanje san, a smrt buđenje. Dž. Rûmî, za koga fizička smrt nije nikad « stvarna smrt », u svojim stihovima poziva prijatelje da napuste ovaj život i svijet jer ih bubanj nebeski zove.
U umiranju prije smrti bude se sva sufijeva čula ; derviš tek tad istinski osjeća Ljubav.
Ovu mističku smrt sufijski pjesnici upoređuju sa vrstom pravog sna u kome su njihovi doživljaji («snovi ») sufijske senzacije. Na kraju rituala - zikra- derviši prelaze rukama preko lica, kao da se bude, mada po tradiciji oni prelaze iz « stvarnog života », iz kontakta sa Realnošću u san.
San, odnosno senzacije, snoviđenja koja mu se ukazuju, igraju značajnu ulogu na mističkom putu, u prelaženju sufijskih etapa. Zavisno od toga šta je derviš sanjao, odnosno koje simbole, zavisiće i sufijsko « napredovanje »; o tome sudi glavni derviš, vođa, šejh, koji može promovisati derviša simpatizera u učenika, a učenika potom u stvarnog derviša.
Moglo bi se u stvari reći da postoje dvije vrste te iste, sufijske smrti : jedna je smrt za vrijeme zikra, rituala, kad sufi samo na trenutke može « vidjeti » Boga (to jest osjetiti Ga u sebi), a druga je ona smrt (fizička smrt) koja će sufiju odvesti do vječne Ljubavi, vječnog sastanka S njim. Obje smrti, sufi ne doživljava kao stvarnu smrt/stvarne smrti ; jedina stvarna smrt za njega je ona, vječna smrt, Vječnost, to jest smrt kada on fizički nestaje i kada se kao takav za sva vremena spaja s Vječnošću, postavši i sâm Vječnost/Bog (a ne samo na trenutke, kako je to bivalo na « ovome svijetu »).
Junus Emre (13.v.) o toj, sufijevoj smrti ovako pjeva :
Dušu ću kao žrtvu predati, ako On moju dušu prihvati
A kad umrem, moj život će i dalje trajati.
U radosti će moja duša izdahnuti, sa Prijateljem umrijeću;
Umrijeti treba, a čemu će poslije smrti (duša) krenuti?
Riječi znanja i znanosti to nisu, to, Junuse, srce progovara
Srce zna za vijesti od Dragog,
Sa Dragim jedno sam (postao).
O toj smrti, koja je za nas smrtnike stvarna, o toj, dakle, fizičkoj smrti kojoj teže u ovom životu, u ovom “snu”, kao što teže i za Njim, sufijski velikani mnogo češće pjevaju. Halladž će, recimo, na sljedeći način u Diwanu prizivati svoju smrt:
“Neka padne noć počinka, sada, tiha i kratka, ako je to On, moj Dragi, to je nada, nad kom će noć bdjeti … Pristao sam na svoju smrt, prihvatam je, o mila ubice, sve što od Tebe stiže, i moj izbor je.”
U jednoj drugoj pjesmi u Diwanu, Halladž uzvikuje: ”Ubijte me vijerni drugovi, život moj počinje u mojoj pogibiji”.
|
|
